QUẦN THỂ DANH THẮNG TRÀNG AN – HÀNH TRÌNH DI SẢN GIỮA NON NƯỚC HỮU TÌNH

Giữa lòng đồng bằng Bắc Bộ, nơi những dòng sông êm đềm trôi qua đồng ruộng mênh mông, Tràng An – Ninh Bình hiện lên như một viên ngọc xanh thẳm. Tràng An – cái tên nghe như một lời ru, trôi giữa những dải núi đá vôi uốn lượn và dòng sông Sào Khê xanh biếc.

Từ trên cao nhìn xuống, nơi đây là một bức tranh thủy mặc sống động, nơi sông ôm núi, núi ôm mây, và những hang động kỳ bí ẩn hiện trong làn sương sớm.

VỊ TRÍ DI SẢN

Tràng An thuộc thành phố Ninh Bình, chỉ cách Hà Nội khoảng 90 km về phía Nam. Toàn bộ quần thể rộng hơn 6.000 ha, bao gồm khu sinh thái Tràng An, cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính và khu du lịch Tam Cốc – Bích Động.

Khu danh thắng Tràng An

Chùa Bái Đính

Cố Đô Hoa Lư

Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động 

Năm 2014, UNESCO chính thức công nhận Quần thể danh thắng Tràng An là Di sản thế giới kép đầu tiên của Việt Nam – được vinh danh cả về giá trị thiên nhiên lẫn giá trị văn hóa – khảo cổ học. Tính đến nay, trên toàn thế giới mới chỉ có hơn bốn mươi di sản đạt danh hiệu đặc biệt này, khiến Tràng An trở thành niềm tự hào không chỉ của Việt Nam mà của cả châu Á. 

DẤU ẤN CỦA THỜI GIAN

Nhưng Tràng An không chỉ đẹp. Nơi đây còn là cuốn sử sống của đất nước, nơi thời gian được lưu giữ trong từng tảng đá, từng giọt nước, từng hang động sâu thẳm. Hơn 30.000 năm trước, người Việt cổ đã cư trú tại vùng đất này. Các di chỉ khảo cổ ở hang Bùi, hang Trống, hang Nấu Rượu, hang Mo… ghi dấu sự sinh tồn nối tiếp qua các thời kỳ Hòa Bình, Bắc Sơn, Đa Bút – minh chứng rằng con người đã sống, đã thích nghi và phát triển cùng thiên nhiên qua hàng chục thiên niên kỷ. Các nhà khảo cổ gọi Tràng An là “phòng thí nghiệm tự nhiên của nhân loại”, nơi lưu giữ những chứng tích quý giá về hành trình tiến hóa và thích nghi trước biến động khí hậu và địa chất.

Hang "Nấu rượu" dài 250m, sở dĩ hang có tên gọi này vì tương truyền từ xưa, hang có mạch nước ngầm sâu hơn 10m, nối ra khu vực cố đô Hoa Lư. Xưa kia các bậc tiền bối đã vào lấy nước nấu rượu tiến vua

Hàng trăm vại rượu được đặt trong hang "Nấu Rượu"

Hang Ba Giọt. Theo truyền thuyết dân gian để lại, nếu ai đón được ba giọt nước từ thạch nhũ của Hang Ba Giọt. Tương lai cuộc sống nhất định sẽ hạnh phúc và được quý nhân phù hộ gặp điều lành.

Hang Địa Linh hay còn được gọi là “hang châu báu” , dài 260mbởi những khối thạch sắc màu rủ xuống và hiếm có nơi nào có dáng vẻ lộng lẫy như ở đây

Bước sang thế kỷ X, vùng đất này trở thành kinh đô đầu tiên của nước Đại Cồ Việt – Hoa Lư, dưới triều Đinh, Tiền Lê và Tiền Lý. Cố đô Hoa Lư chỉ cách khu Tràng An vài cây số, vẫn còn nguyên dấu tích những đền đài thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành.

Khi chọn Tràng An làm nơi dựng nghiệp, vua Đinh không chỉ dựa vào vị thế chiến lược mà còn bởi nơi đây có địa thế phong thủy tuyệt hảo – “núi ôm, sông chở”, rồng cuộn hổ ngồi – một vùng đất hội tụ linh khí sông núi.

NƠI SÔNG NÚI GỬI LINH HỒN – TRUYỀN THUYẾT CÒN SỐNG

Người Ninh Bình tin rằng, mỗi ngọn núi, mỗi dòng sông, mỗi hang động ở Tràng An đều có linh hồn và câu chuyện riêng. Hang Nấu Rượu – nơi người xưa nấu rượu dâng vua; đền Trình – nơi quan quân làm lễ trình diện trước khi ra trận; đền Trần – nơi thờ Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo, vị anh hùng ba lần đánh tan quân Nguyên Mông; và chùa Bái Đính – ngôi chùa tựa lưng vào núi, hướng ra đồng bằng bao la, giữ năm kỷ lục châu Á trong đó có tượng Phật bằng đồng nặng 100 tấn và hành lang La Hán dài gần ba cây số. Truyền rằng, mỗi pho tượng La Hán trong chùa đều mang một khuôn mặt khác nhau – không pho nào trùng lặp, như chính những mảnh đời muôn hình vạn trạng trong cõi nhân gian.

Đền Trình

Đền Trần

VẺ ĐẸP KHÁC BIỆT – NƠI THIÊN NHIÊN LÀ MỘT KIẾN TRÚC SƯ

Toàn khu có hơn năm mươi hang xuyên thủy, ba mươi thung nước nối liền nhau bằng dòng Sào Khê xanh biếc. Các khối núi đá vôi có hình dáng kỳ thú: núi Mèo Cào, núi Hành Dương, núi Trái Ổi, núi Ngọc… Bên trong, hệ sinh thái của Tràng An vô cùng phong phú, với hơn năm trăm loài thực vật, hai trăm loài động vật có xương sống, trong đó có những loài quý hiếm như voọc mông trắng, sơn dương hay đại bàng đất.

Ngồi trên con đò nhỏ trôi giữa lòng sông, du khách có thể chọn ba tuyến tham quan khác nhau. Tuyến thứ nhất là hành trình cổ điển qua chín hang, ba đền, nơi bạn sẽ đi qua hang Nấu Rượu, đền Trần và đền Tứ Trụ. Tuyến thứ hai đưa bạn đến phim trường Kong: Skull Island, ghé thăm hang Ba Giọt, hang Seo, thung Nấu Rượu. Tuyến thứ ba nối Tràng An với chùa Bái Đính, thích hợp cho những ai muốn tìm về miền tâm linh. Mỗi tuyến kéo dài khoảng ba tiếng, với giá vé tầm 250.000 – 300.000 đồng mỗi người, và bạn sẽ được ngồi trên những chiếc thuyền tre do chính người dân địa phương chèo lái.

Các tuyến tham quan di sản

Tràng An đẹp quanh năm, nhưng mỗi mùa lại mang một vẻ khác nhau. Mùa xuân từ tháng Hai đến tháng Tư, trời trong xanh, nước trong vắt và tràn ngập không khí lễ hội. Mùa hè, những tia nắng vàng làm dòng sông lấp lánh như dát bạc, là thời điểm lý tưởng để chụp ảnh. Còn mùa thu, khi du khách thưa dần, Tràng An trở nên tĩnh lặng, mơ màng như giấc chiêm bao. Đặc biệt, vào mùa lúa chín, nếu nối tour sang Tam Cốc – Bích Động, bạn sẽ được chiêm ngưỡng thung lũng lúa vàng óng như tấm thảm trải dài dưới chân núi – một trong những cảnh tượng đẹp nhất Việt Nam.

NGƯỜI GIỮ DI SẢN – GIỮ LỬA CỦA NON NƯỚC

Giữa dòng người tấp nập, vẫn có những con người thầm lặng giữ hồn cho Tràng An – những cô chú lái đò tại bến thuyền Tràng An. Họ không chỉ là người đưa khách qua sông, mà còn là người kể chuyện. Trong tiếng chèo khẽ chạm nước, họ kể về vua Đinh, về những mùa nước lũ, về tiếng chuông chùa Bái Đính ngân trong sương sớm. Khoảng tám mươi phần trăm người chèo đò là phụ nữ – những người mẹ, người chị tảo tần, chèo bằng cả sức lực và tình yêu quê hương. Họ vừa là hướng dẫn viên du lịch sinh thái, vừa là người gìn giữ sự trong sạch của dòng sông, nhắc nhở khách không xả rác, không khắc chữ lên đá, không làm tổn thương di sản mà họ coi như máu thịt.

TRÀNG AN TRONG MẮT THẾ GIỚI – CÂY CẦU GIỮA TỰ NHIÊN VÀ CON NGƯỜI

Năm 2014, khi UNESCO công nhận Tràng An là Di sản thế giới kép, nơi đây lập tức thu hút sự chú ý của truyền thông và du khách toàn cầu. Ba năm sau, bom tấn Hollywood Kong: Skull Island được quay tại đây, biến Tràng An thành bối cảnh huyền bí của “Đảo Đầu Lâu” trên màn ảnh. Sau bộ phim, tỉnh Ninh Bình đã dựng mô hình “làng thổ dân Kong” để phục vụ du khách, khiến lượng khách tăng vọt. Nhưng Tràng An không dừng lại ở du lịch điện ảnh. Năm 2018, nơi đây còn được chọn làm địa điểm tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc, đón tiếp hàng nghìn đại biểu từ hơn một trăm quốc gia, khẳng định vai trò của Tràng An không chỉ là một thắng cảnh, mà còn là cầu nối giữa văn hóa, tôn giáo và hòa bình thế giới.

Mô hình “làng thổ dân Kong”

Thế nhưng, vượt lên trên mọi danh hiệu và con số, Tràng An vẫn là nơi khiến lòng người dịu lại. Giữa mênh mông sông nước, ta chỉ nghe tiếng gió chạm vào vách đá, tiếng nước róc rách va vào mạn thuyền, tiếng mái chèo đều đặn như nhịp tim của đất trời. Ở đó, thời gian dường như ngừng trôi, chỉ còn lại hơi thở của thiên nhiên và cảm giác nhỏ bé, bình yên đến lạ.

Tràng An vào mùa hoa sen

Tam Cốc - Bích Động vào mùa lúa chín

VỀ TRÀNG AN, NGHE KỂ CHUYỆN NGÀN XƯA 

Tràng An không chỉ là một danh thắng; nó là một sinh thể sống – thở cùng nhịp thở của con người. Ngồi trên con đò nhỏ, nghe mái chèo khẽ chạm nước, ta bỗng cảm thấy thời gian chậm lại, như đang trôi ngược về ngàn năm trước.

Tiếng gió len qua khe núi, tiếng chim hót vọng trong hang, tiếng nước róc rách bên mạn thuyền – tất cả hòa thành bản nhạc của đất Việt. Một bản nhạc không cần lời, nhưng đầy cảm xúc và tự hào.

“Khi dòng Sào Khê còn chảy, Tràng An còn kể chuyện.”

Và câu chuyện ấy vẫn đang kể. Kể về sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, giữa bảo tồn và phát triển, giữa hiện đại và truyền thống. Kể bằng ngôn ngữ của nước, của đá, của gió – và bằng cả trái tim của những người đang lặng lẽ gìn giữ di sản quê hương. Tràng An – hơi thở của đất Việt, một hành trìnhmà mỗi lần ghé đến, ta lại thấy mình nhỏ bé hơn, nhưng cũng tự hào hơn vì được là người con của mảnh đất này.