LÀNG HƯƠNG THỦY XUÂN - 700 NĂM LÀNG NGHỀ CỐ ĐÔ

HƯƠNG SẮC GIỮA LÒNG CỐ ĐÔ

   Huế – thành phố của sông Hương êm đềm, của núi Ngự trầm mặc, của những mái ngói rêu phong và điệu nam ai thấm đẫm hồn người. Trong không gian thơ mộng ấy, cách trung tâm TP Huế khoảng 7km về phía Tây Nam, làng hương Thủy Xuân nép mình bình yên dưới chân đồi Vọng Cảnh, bên dòng sông Hương êm đềm, thơ mộng. 

   Từ bao đời nay, ngôi làng nhỏ này đã nổi danh với nghề làm hương trầm truyền thống – một tinh hoa văn hóa đặc trưng của vùng đất cố đô.Từ xa, sắc đỏ, vàng, tím, xanh của những bó hương xòe tán như đóa hoa đã khiến du khách ngỡ như lạc bước vào khu vườn khói lửa, nơi hương và sắc hòa quyện thành bức tranh sống động.

DÒNG CHẢY HƠN BẢY THẾ KỶ

   Làng hương Thủy Xuân được cho rằng đã hình thành từ 700 năm trước - khi nơi này còn là vùng đất Thuận Hóa thời Trần - và phát triển mạnh mẽ khi kinh đô Phú Xuân được định hình dưới triều Nguyễn. Truyền thống làm hương ở đây gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và triều đình phong kiến, cung cấp hương trầm cho các điện, đền lăng.

   Qua bao thăng trầm, ngọn lửa nghề vẫn cháy. Bí quyết pha chế hương liệu, cách se hương bền đẹp vẫn được lưu truyền, để rồi mỗi nén hương Thủy Xuân vẫn giữ trọn vẹn đặc trưng: “cháy đến đâu, thơm đến đó”.

NGHỀ HƯƠNG – NGHỆ THUẬT CỦA KHÓI VÀ LỬA

   Ở Thủy Xuân, mỗi nén hương là một tác phẩm chứa đựng cả tâm hồn. Mỗi cây hương trầm có ba nguyên liệu chính gồm tăm hương, bột trầm và chất keo.

   Giai đoạn 1 - Chọn lựa nguyên liệu:

   Nguyên liệu làm hương chủ yếu là bột vỏ cây trầm hương trộn với vỏ cây bời lời, kết hợp với các vị thảo mộc như quế chi, thảo quả, nụ tùng, đinh hương, hoa hồi, bạch đàn, bột vỏ bưởi rừng, hoa bưởi khô, v.v.

   Ngoài ra, nguyên liệu để chẻ tăm hương phải cũng phải là loại tre già. Người dân Huế xưa nay rất kỵ thắp loại hương bị tắt nửa vời, hay cháy bùng bất thường. Vì vậy mà phần tăm hương Thủy Xuân có yêu cầu là làm từ ruột tre khô chẻ nhỏ và phải được phơi nắng liên tục nhiều ngày trời để sao cho thật khô, thật giòn. Bởi chỉ có làm vậy thì khi đốt lên cây hương mới cháy đều đến tận chân hương mà không gãy ngang.

Chân nhang phải được làm từ tre già và ngâm nước thật lâu để loại bỏ chất xơ

   Giai đoạn 2 - Pha trộn bột hương:

   Bột trầm được pha trộn với tỷ lệ thích hợp từ nhiều nguyên liệu khác nhau như trầm và các vị tùng, trắc, quy đầu, bạch chỉ, hắc hương, hoa hồi, quế chi, ngoài ra còn kèm thêm cả vỏ quả bưởi rừng, hoa bưởi khô, quế, bạch đàn… Sau đó, các thành phần sẽ được đem trộn đều với nước sao cho hỗn hợp bột đạt độ “dẻo quánh” là có thể bắt đầu công đoạn se hương.

   Giai đoạn 3 - Se hương:

   Hỗn hợp bột dẻo đã trộn được đem se bằng tay trên từng thanh tăm tre già đã được ngâm và phơi khô nhiều ngày, vừa se vừa tạo hình đều và chắc. Đây là khâu đòi hỏi lắm công phu và nhiều khéo léo: nếu trộn nhiều keo, hương dễ tắt; nếu quá nhão, nén hương dễ mẻ, vỡ khi se.

   Giai đoạn 4 - Nhuộm chân hương:

   Để tạo ra những "bó hoa" hương rực rỡ sắc màu, chân hương sẽ được nhuộm bằng các loại màu tự nhiên. Ví dụ, màu đỏ được lấy từ gỗ vang, màu vàng từ hoa dành dành, tạo nên vẻ đẹp bắt mắt nhưng vẫn an toàn.

   Giai đoạn 5 - Phơi hương:

   Hương sau khi se xong sẽ được đem đi phơi nắng tự nhiên khoảng 2 - 3 ngày. Dưới cái nắng vàng của Huế, những bó hương đủ màu sắc được bung xòe như những đóa hoa khổng lồ, tạo nên một khung cảnh vô cùng ấn tượng.

   Không ai làm hương trong vội vã. Từng động tác se, nén, hong, phơi đều chậm rãi, như thể gửi gắm vào mỗi tăm hương cả tình yêu nghề và niềm tin. Khi một nén hương được thắp lên, khói không chỉ lan tỏa mùi thơm, mà còn đánh thức ký ức, gợi nhắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.

   Mùa hè, làng hương như khoác lên mình chiếc áo rực rỡ sắc màu. Dọc đường Huyền Trân Công Chúa, những bó tăm hương nhuộm đỏ, vàng, xanh, tím được phơi nắng và xếp thành hình nan hoa khổng lồ - vừa để hong khô, vừa như lời tuyên ngôn thẩm mỹ độc đáo của người dân làng nghề.

   Hương ở Thủy Xuân không đơn thuần là sản phẩm dùng trong đời sống tín ngưỡng. Nó là tinh hoa của sự kết hợp giữa thủ công, tâm linh và thẩm mỹ. Từng cây hương là kết tinh của đất - trời - người Huế, thấm đượm tình cảm, đạo lý, văn hóa và cả lòng kiên nhẫn của người làm nghề.

Sản phẩm hương của làng nghề đa dạng chủng loại

NGƯỜI GIỮ LỬA HƯƠNG

   Nếu Huế có nhã nhạc cung đình được chở che bởi những nghệ nhân tài hoa, thì Thủy Xuân cũng có những con người bền bỉ gìn giữ hồn hương.

   Trong số đó, không thể không nhắc đến mệ Tôn nữ Ánh Tuyết (73 tuổi) – người phụ nữ đã dành cả đời gắn bó với khói hương. Chính mệ là người sáng tạo ra cách xòe chân hương thành hình đóa hoa, biến những bó hương bình dị trở thành một tác phẩm thị giác cuốn hút. Nhờ ý tưởng độc đáo ấy, làng hương Thủy Xuân không chỉ giữ được nghề truyền thống, mà còn trở thành điểm đến nổi tiếng, níu chân biết bao du khách gần xa.

Bà Tôn Nữ Ánh Tuyết đang bày từng bó hương để phục vụ khách du lịch

   Mỗi khi du khách ghé lại, trong giọng Huế nhẹ nhàng, mệ Tuyết kể về những ngày tháng se hương, về ký ức của một nghề cha truyền con nối, để rồi ai cũng cảm nhận được một tình yêu sâu nặng với quê hương và với ngọn lửa hương bền bỉ ấy.

   Được biết, từ cuối năm 2021, khi nghề hương trầm Thủy Xuân được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận là nghề truyền thống, du khách trong và ngoài nước đổ về làng hương Thủy Xuân ngày càng nhiều. Bảo tồn, giữ lửa làng nghề chính là đưa xu thế thời đại vào cái hiện có để cùng phát triển, để “hương” mang lại thu nhập, “hương” không chỉ tỏa hương trong phạm vi mái nhà mà là tỏa hương trong không gian rộng lớn hơn, không gian hội nhập phát triển thế giới.

Khách du lịch thích thú tham quan làng nghề

Trải nghiệm thực tế xem nghệ nhân làm hương

Tận tay du khách có thể trải nghiệm học làm hương tại làng nghề 

HƯƠNG BAY QUA BIÊN GIỚI

  

 Ngày nay, hình ảnh những bó hương rực rỡ đã trở thành biểu tượng thị giác của Huế. Trên báo chí, phim ảnh, mạng xã hội, Thủy Xuân hiện lên như một vườn hoa đặc biệt – nơi mỗi cánh hoa là một nén hương, mỗi sắc màu là một ký ức văn hóa.

 

   Du khách tìm đến không chỉ để mua hương, mà còn để trải nghiệm, để chụp lại khoảnh khắc khói lửa Huế, và mang về cho mình một mảnh hồn Việt.

HƯƠNG – NHỊP CẦU CỦA THỜI GIAN

   Hương Thủy Xuân là nhịp nối vô hình giữa quá khứ và hiện tại. Trong làn khói trắng mong manh ấy có hơi thở tổ tiên, có ký ức vàng son và có cả niềm tin về sự trường tồn của văn hóa Việt.

 

   Ngọn lửa nhỏ ở đầu nén hương không chỉ soi sáng bàn thờ, mà còn soi sáng ký ức, soi sáng lòng người. Và làng hương Thủy Xuân, bằng khói và lửa, bằng đôi tay và tâm huyết của những nghệ nhân như mệ Tuyết, vẫn bền bỉ giữ cho Huế một “mùi hương riêng” – giản dị, thanh khiết nhưng trường cửu.

“Ngọn lửa nhỏ thắp sáng muôn niềm tin

Khói hương mỏng manh giữ hồn xưa còn mãi”