LÀNG CHIẾU ĐỊNH YÊN -TRĂM NĂM DI SẢN LÀNG NGHỀ

   HỒN QUÊ GIỮA NHỮNG TẤM CHIẾU

   Theo như cố nghệ sĩ Út Trà Ôn " Ghe chiếu Cà Mau nhuộm màu tươi thắm.." , thường nghĩ chiếu có gốc từ Cà Mau....

   Thì ra là ông Út xuống Đồng Tháp mua chiếu lên Cà Mau bán...

   Làng chiếu Định Yên, thuộc xã Định Yên, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, là một làng nghề truyền thống nổi bật với lịch sử phát triển trên 200 năm. Làng nằm e ấp bên dòng kênh Lấp Vò, êm đềm giữa tứ bề xanh ngát. Sự lưu truyền, kế thừa nghề dệt qua nhiều thế hệ người dân ở đây, đã góp vào không gian làng nghề truyền thống Đồng Tháp những sắc màu văn hóa lung linh, rực rỡ.

   NGƯỢC DÒNG VỀ THUỞ SƠ KHAI

   Nguồn gốc nghề đan chiếu tại Làng Định Yên chính xác không rõ, nhưng nhiều tài liệu cho rằng cư dân Định Yên vốn là người miền Bắc (như Thái Bình, Nam Định) di cư vào phương Nam, mang theo nghề dệt chiếu truyền thống. Dần dần, từ những khúc lác của vùng đồng bằng sông Cửu Long, nghề dệt chiếu được hun đúc và phát triển mạnh từ đầu thế kỷ 20, trở thành "cái nôi" nghề chiếu miền Tây.

   GIÁ TRỊ BỀN LÂU TRONG TỪNG SỢI CHIẾU

   Chiếu Định Yên là biểu tượng của sự khéo léo, kiên nhẫn và tinh thần sáng tạo của người thợ thủ công, gắn bó mật thiết với đời sống thường ngày: trải trên bộ ván gỗ để nghỉ ngơi, làm nơi quây quần trong bữa cơm gia đình, hay làm vật dụng thiết yếu trong những dịp lễ hội, đám cưới, đám hỏi.

   Điểm nổi bật của chiếu Định Yên chính là độ dày vừa phải, bền chắc, hoa văn tinh tế và cảm giác êm mát khi nằm nhờ được làm từ nguyên liệu thiên nhiên là cây lác.

   Chiếu Định Yên gồm có các loại chiếu trắng, chiếu in hình hoa văn, chiếu con cò, chiếu cưới trang trí lộng lẫy. Sản phẩm chiếu đủ loại, đa dạng về màu sắc, hoa văn; từ chiếu trắng thường đến chiếu bông (vảy ốc, trà niên, con cờ…)

   QUY TRÌNH LÀM RA CHIẾC CHIẾU DI SẢN

   Các công đoạn tạo nên chiếc chiếu của người thợ Định Yên là một quá trình công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo. Đầu tiên, người thợ sẽ chọn nguyên liệu chính là sợi lác và cỏ bàng, sau đó phơi khô và làm sạch.

Người dân thu hoạch lác trên đồng

Từng con ngõ nhỏ tràn ngập sắc vàng của lác đang được phơi

   Tiếp theo, sợi lác được nhuộm màu theo các hoa văn đã thiết kế sẵn. Đây là khâu quan trọng, quyết định đến màu sắc và thẩm mỹ của chiếc chiếu.

   Theo một người làm lâu năm tại ấp An Bình, để làm được chiếu đòi hỏi người thợ phải lựa các sợi lác đều, không to quá cũng không được nhuyễn quá. Những sợi lác mang đi phơi nắng từ 30 phút đến một tiếng trước khi nhuộm đủ loại màu xanh, đỏ, tím, vàng… trong nước đun sôi. Để màu nhuộm chính xác, khó phai thì phải nấu phẩm màu lên, nhúng từng chùm lác nhỏ vào, tùy theo độ đậm nhạt mà có thể nhúng 2-3 lần trở lên. Sau đó, lác tiếp tục được mang phơi nắng thêm một buổi rồi mới mang vào dệt.

Từng bó lác được nhuộm màu thủ công

Sau khi nhuộm xong, lác được phơi khô lần nữa

   Quá trình dệt yêu cầu sự chính xác cao, mỗi sợi phải được xếp đúng vị trí để tạo ra hoa văn đều và đẹp. Người thợ sẽ dùng đôi tay khéo léo để luồn từng sợi qua khung cửi, kết hợp với chân đạp nhịp nhàng để tạo nên những đường dệt chắc chắn.

Lác sau khi đã nhuộm và phơi khô thì được dệt thủ công

   Khi dệt xong, người thợ mang chiếu đi cắt bìa, may vải và phơi nắng. Trong các loại chiếu thì chiếu hoa và chiếu vảy ốc là khó dệt nhất bởi nó đòi hỏi sự phân bố, bắt chữ sao cho đẹp và tinh xảo. Để dệt một chiếc thường cần có 02 người, ngày nay, với những loại máy dệt hiện đại, chỉ cần 01 người để xỏ lác là đủ.

Phơi chiếu sau khi dệt xong

Cắt bìa chiếu cho gọn gàng

Công đoạn cuối là làm mịn chiếu trước khi thành phẩm mang đi bán

   CHỢ CHIẾU MA - NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA LÀNG DI SẢN

   Một nét độc đáo làm nên thương hiệu của Định Yên chính là “chợ ma” – phiên chợ chiếu họp vào ban đêm, kéo dài khoảng 2 giờ. Người mua ngồi chờ, người bán ôm chiếu đi khắp ngõ làng, không có sạp cố định. Ánh đèn dầu, ánh lửa đuốc lập lòe khiến khung cảnh trở nên huyền ảo, như một lát cắt thời gian đặc biệt mà hiếm nơi nào còn giữ được. Ngày nay, “chợ ma” cũng được tái hiện bằng hình thức du lịch thực cảnh, vừa bảo tồn vừa quảng bá nét đẹp văn hóa địa phương.

Phiên chợ chiếu ma được tái hiện lại trong công tác bảo tồn di sản

Nghệ nhân Âu Thị Linh cho biết phiên chợ thời hưng thịnh có 200 - 300 người bán, nhiều thương lái đến mua

   SỨC SỐNG BỀN BỈ VÀ LAN TỎA

   Dù xã hội hiện đại hóa, nghề chiếu Định Yên vẫn tồn tại và phát triển nhờ sự kiên trì gìn giữ của nhiều thế hệ. Nhiều người trẻ từng rời quê nay đã quay trở lại, mở xưởng, kết hợp công nghệ và sáng tạo để lan tỏa thương hiệu chiếu Định Yên khắp cả nước.

   Làng chiếu Định Yên từng được đạo diễn Lý Hải lựa chọn làm bối cảnh trong bộ phim “Lật Mặt 6: Tấm vé định mệnh”. Cả ê-kíp đã phục dựng lại không khí làng nghề xưa, mua hàng ngàn chiếc chiếu và tặng lại lò nhuộm cho người dân – vừa để làm phim, vừa góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.

Làng Chiếu Định Yên được tái hiện trong phim "Lật mặt 6" của đạo diễn Lý Hải

   Nếu có dịp về Đồng Tháp, bạn hãy thử một lần ghé qua làng chiếu Định Yên. Hãy dạo bước trên con đường ngập tràn màu sắc của những bó lác phơi nắng, lắng nghe tiếng khung dệt lách cách, và cảm nhận sự hiếu khách, chân tình của người dân nơi đây. Biết đâu, bạn sẽ mang về không chỉ một tấm chiếu Định Yên bền đẹp, mà còn cả những ký ức khó quên về một làng nghề trăm năm tuổi đang tiếp tục sống mãi trong lòng người Việt.

" Định Yên có vựa chiếu to

Lấy chồng xứ Định chẳng lo chiếu nằm"